Բնապահպանություն և պետական կառավարում. համակարգային անարդյունավետություն

Բնապահպանություն և պետական կառավարում. համակարգային անարդյունավետություն

Սույն վերլուծության մեջ ընդհանուր եզրերով կներկայացվեն բնապահպանության ոլորտի կառավարման համար պատասխանատու մարմինների գործառույթների և պատասխանատվության շրջանակը, օրենսդրական դաշտը, որի շրջանակներում գործում են այդ մարմինները, ինչպես նաև կքննարկվեն ոլորտի կառավարման արդյունավետության և միջգերատեսչական կոնֆլիկտների հանգեցնող հարցեր: Որոշակի գնահատական կտրվի առանձին պաշտոնյաների կողմից տեսչության՝ որպես վարչական մարմնի և վերջինիս լիազորությունների ոչ համարժեք ընկալման հարցերին: Փաստացի օրինակների վրա կներկայացվեն ակնհայտ ձախողումները, կմատնանշվեն բնապահպանական կառավարման գործընթացը կարգի բերելու համար անհրաժեշտ անհետաձգելի քայլերը:

Այսպես, բնապահպանության ոլորտում պետական կառավարումը, որպես գործադիր իշխանության գործառույթ, որոշակիորեն տարբերվում է կառավարման համակարգի այլ ոլորտներից: Այն անխզելիորեն ինտեգրված է պայմանական ասած՝ տնտեսական բլոկի մաս կազմող կառավարման ոլորտների հետ: Օրինակ՝ առողջապահության, կրթության, մշակույթի, պաշտպանության և այլ ոլորտներում կառավարումը կարող է իրականացվել հարաբերականորեն ինքնուրույն, մինչդեռ բնապահպանությունն ուղիղ փոխկապակցված է բնօգտագործման հետ, կամ խոշոր տնտեսական նախագծերը հիմնականում ունենում են ազդեցություն շրջակա միջավայրի վրա (փոշու արտանետում, թափոնների գոյացում և այլն), կամ դրա արդյունքում պահանջվում է բնության որևէ բաղադրիչի օգտագործում (խորքային հորի միջոցով ջրօգտագործման անհրաժեշտություն, հողաշինարարական աշխատանքներ և այլն): Եթե այդ ազդեցությունները գործող օրենսդրությամբ ամրագրված չափորոշիչների համաձայն հանդիսանում են միջավայրի վրա էական ազդեցութուն ունեցող, ապա դրանց կենսագործման համար պահանջվում է իրականացնել շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատում (ՇՄԱԳ) և կազմել ՇՄԱԳ հաշվետվություն: Այս դեպքերում ՇՄԱԳ գնահատման արդյունքում պահանջվում է իրականացնել բնապահպանական փորձաքննություն, որի պարագայում տնտեսական նախագիծը կարող է կյանքի կոչվել միայն եթե ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը տրամադրի դրական փորձաքննական եզրակացություն: Նույնը վերաբերում է գործունեության այնպիսի տեսակներին, որոնք ենթադրում են բնության այս կամ այն բաղադրիչի ուղղակի օգտագործում (հիդրոէլեկտրակայաններ, ձկնաբուծություն, հանքարդյունաբերություն և այլն) Այսպիսով, բնապահպանության ոլորտի կառավարումը օրգանապես հանդիսանում է կառավարման համակարգի տնտեսական բլոկի մաս, քանի որ մեծ մասամբ այդ ոլորտը կառավարող նախարարության թույլտվությունն անհրաժեշտ է տնտեսական բնույթի գործունեություն իրականացնելու համար:

Բնապահպանական ոլորտի կառավարման, ոլորտի քաղաքականության մշակման և իրականացման, ինչպես նաև դրա արդյունավետության նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու համար հիմնական պատասխանատուն է կառավարության մաս կազմող՝ բնապահպանության նախարարությունը: Նախարարության կազմում են գտնվում նաև մարմիններ, որոնք գործում են իրենց կանոնադրության հիման վրա և ունեն որոշակի ինքնուրույնություն՝ կարող են իրենց անունից կնքել որոշակի ծառայությունների մատուցման պայմանագրեր (օրինակ՝ «Շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի և տեղեկատվության կենտրոն» ՊՈԱԿ-ը), որը մասնավոր ընկերությունների հետ կնքված պայմանագրերի հիման վրա մոնիթորինգ է իրականացնում բազմաթիվ ձկնաբուծարաններում կամ միջազգային կազմակերպությունների հետ կնքում է իր գործունեության հարցերին առնչվող հետազոտություններ իրականացնելու պայմանագրեր: Որոշակի ինքնուրույնություն ունեն նաև ՊՈԱԿ-ի կարգավիճակով հանդես եկող այլ առանձնացված ստորաբաժանումները, սակայն այս ամբողջ համակարգի պատշաճ կառավարման համար պատասխանատուն բնապահպանության նախարարությունն է, որը դրա համար ունի իր տրամադրության տակ գտնվող բոլոր անհրաժեշտ գործիքները:

Նախարարությունը քաղաքական մարմին է, ինչը շատ կարևոր է հատուկ ընդգծել, քանի որ նախարարությունից զատ, կան ոլորտը կառավարող այլ մարմիններ ևս, որոնք ունեն առնչակից լիազորություններ և հանդիսանում են ինքնուրույն վարչական մարմիններ: Այդպիսի վարչական մարմին է կառավարության ենթակայության տակ գտնվող՝ ՀՀ բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմինը (այսուհետ՝ տեսչություն), որը նախքան տեսչական բարեփոխումները կազմված է եղել առանձին երկու մարմիններից՝ ՀՀ բնապահպանական տեսչությունից և ՀՀ ընդերքի տեսչությունից, որոնք գտնվել են համապատասխանաբար՝ ՀՀ բնապահպանության նախարարության և ՀՀ էներգետիկ ենթաառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարության կազմում: Ի տարբերություն քաղաքական մարմնի, վարչական մարմինը չունի քաղաքականություն մշակելու իրավազորություն և պարտավոր է առաջնորդվել բացառապես օրենսդրությամբ: Վարչական մարմնի՝ օրենսդրությամբ առաջնորդվելու հանգամանքը ևս շատ կարևոր է ընդգծել, քանի որ պրակտիկայում կան բազմաթիվ անհամաձայնություններ նախարարության՝ որպես քաղաքական մարմնի և տեսչության՝ որպես վարչական մարմնի լիազորությունների տարանջատման հարցում: Օրինակները կներկայացվեն ստորև:

Որոշակի բնապահպանական գործառույթներ ունեն նաև մարզպետարանները և նրանց գործառնական հսկողության տակ գտնվող տեղական ինքնակառավարման մարմինները, սակայն դրանք բնապահպանության ոլորտի կառավարման հարցում չունեն օրենքով անմիջականորեն սահմանված էական ներգրավվածություն: Առանձին քննարկման թեմա է համայնքի զարգացման հեռանկարներին վերաբերող՝ համայքնի ավագանիների որոշումների իրավունակության հարցերը, քանի որ դրանցով ևս կարող են սահմանվել բնապահպանական կառավարմանն առնչվող էական հարցեր: Օրինակ, Ջերմուկի ավագանու վերջերս ընդունած որոշումը՝ Ջերմուկի տարածքում մետաղական հանքարդյունաբերությւոնն արգելելու վերաբերյալ: Այսպիսի նախադեպ եղել է նաև Նոյեմբերյանում, երբ ավագանին համանման որոշում ընդունեց: Ջերմուկի պարագայում հարցն էլ ավելի հետաքրքիր է դառնում այն պատճառով, որ ավագանին այդ որոշումն ընդունել է բնակիչների կողմից օրենքով սահմանված կարգով իրեն ներկայացված հանրագրի հիման վրա, ինչն անմիջական ժողովրդավարության շատ հետաքրքիր դրսևորում էր ու ունի լրջագույն ազդեցություն բնապահպանական կառավարման հարցերում համայնքի բնակչության ուղղակի ու էական ներգրավման, ինչպես նաև բնապահպանական կառավարման գործին համայնքի ավագանու լիազորությունները գնահատելու առումով:

 

Լիազորությոնների տարանջատում.

Դեռևս տարիներ առաջ սկսված՝ տեսչական բարեփոխումների գործընթացի արդյունքում քաղաքական մարմինների՝ նախարարությունների մաս կազմող տեսչություններն առանձնացվեցին և 2018 թվականի հունիս ամսից սկսած հաստատվեցին որպես կառավարության ենթակա՝ ոլորտային վերահսկողություն իրականացնող մարմիններ: Դրանով առանձնացվեցին 6 տեսչական մարմիններ՝ բնապահպանության և ընդերքի, առողջապահության, շուկայի վերահսկողության, քաղաքաշինության, սննդի անվտանգության և կրթության ոլորտներում վերահսկողություն իրականացնելու համար: Ի տարբերություն նախարարությունների, որոնք իրավասու են իրենց կառավարման ոլորտներում իրականացնել հսկողություն, տեսչությունները նույն ոլորտներում իրականացնում են վերահսկողություն:

Վերահսկողությունը հսկողությունից տարբերվում է նրանով, որ ի թիվս տնտեսվարող սուբյեկտների մոտ օրենսդրությամբ սահմանված ստուգումերի, տեսչական ստուգումներ կարող են իրականացվել նաև համապատասխան ոլորտի առանձին ստորաբաժանումների մոտ: Օրինակ, «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ը հանդիսաում է ՀՀ բնապահպանության նախարարության առանձնացված ստորաբաժանում, որը պատասխանատու է անտառների պահպանության համար, այդ գործառույթն իրականացնելու համար ունի մեծ թվաքանակով աշխատակազմ: Նույնը վերաբերում է բնաության հատուկ պահպանվող տարածքներին, որոնք հանդես են գալիս որպես առանձին ՊՈԱԿ-ներ (Սևան ազգային պարկ, Խոսրովի անտառ արգելոց և այլն): Նախարարությույնների այդօրինակ ստորաբաժանումներում տեսչական ստուգման նպատակն է պարզել, թե որքանո՞վ են այդ մարմինների աշխատակիցները պատշաճ կարգով իրականացնում իրենց պարտականությունները:

Ընդ որում, այդ պարտականությունները հանգում են ոչ միայն պահպանության հարցերին, այլև առանձին դեպքերում իրենց կանոնադրական լիազորությունների շրջանակներում իրականացվող տնտեսական գործունեության: Այդ գործունեությունը, սակայն, չպետք է հակասի օրենսդրության պահանջներին: Օրինակ, Սևան ազգային պարկի տնօրինությունը իրավասու է ազգային պարկի տարածքում գտնվող առանձին հողատարածքներ վարձակալական հիմունքներով տրամադրել առանձին տնտեսվարողների՝ ռեկրեացիոն նպատակներով օգտագործելու համար: Միևնույն ժամանակ, չի կարելի այդ նույն տարածքները տրամադրել մասնավոր անձանց՝ առանձնատներ կառուցելու համար, քանի որ դա հակասում է ազգային պարկերի տարածքն օգտագործելու վերաբերյալ օրենսդրությամբ սահմանված իրավական ռեժիմին: Գաղտնիք չէ, որ դեպի Շորժա տանող ճանապարհին կառուցված են հսկայական առանձնատներ, որոնք ըստ շրջանառվող լուրերի պատկանում են որոշ նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների: Այսօրինակ հողահատկացումները, ինչպես նաև Սևանի ափը անհատական առանձնատներով ծանրաբեռնելը բացարձակ անօրինական է, որին պետք է տրվի համարժեք իրավական գնահատական: Ահա այդ իրավական գնահատականը տալու համար էլ պետք է ստեղծվի փաստական հիմք՝ տեսչական ստուգման միջոցով: Եթե խոսենք Սևան ազգային պարկում անցկացվելիք ստուգումների ամբողջական ծավալի մասին, կարող ենք ասել, որ ափամերձ տարածքների կառուցապատման օրինականության հարցն ընդամենը մեկ դրվագ է՝ ի թիվս ազգային պարկի տնօրինության իրականացրած բազմավեկտոր գործունեության և դրանից բխող տասնյակ այլ հարցերի:

Այսպիսով, տեսչական ստուգումների միջոցով տեսչությունն իրականացնում է վերահսկողություն այդ թվում կառավարության մաս կազմող՝ բնապահպանության նախարարության առանձին մարմինների գործունեության օրինականության նկատմամբ: Կարող է տպավորություն ստեղծվել, թե այդ մարմինների գործառույթները հսկողության և վերահսկողության հարցերում կարող են կրկնվել, ինչն այդպես չէ: Տեսչական ստուգման ենթակա և բնապահպանության նախարարության ենթակայության տակ գտնվող մարմիններում հսկողությունը մշտական աշխատանք է, որը պետք է իրականացնեն այդ մարմինների աշխատակիցները ամենօրյա ռեժիմով: Օրինակ՝ «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի անտառապահներն ու անտառապետերը պետք է ապահովեն իրենց հսկողության գոտիներում գնտնվող անտառների պահպանությունը, մինչդեռ տեսչության խնդիրն է ժամանակ առ ժամանակ (հիմնականում մի քանի տարին մեկ անգամ) վերստուգել, թե որքանո՞վ են նշված մարմնի աշխատակիցները հավուր պատշաճի կատարում իրենց աշխատանքը: Տեսչության առաջնային խնդիրը չէ ճանապարհին բռնել փայտահատներին կամ ձկնագողերին, դա նախարարության ստորաբաժանումների խնդիրն է. ծառը չպետք է ապօրինի հատվի և անտառից դուրս բերվի, սիգը չպետք է ապօրինի որսվի և լճից դուրս բերվի, դրա համար պատասխանատու են հսկողություն իրականացնող մարմինները՝ որպես հիմնական գործառույթ, իսկ տեսչությունը պետք է վերահսկի այդ մարմինների գործունեություն՝ ստուգումների միջոցով: Այդ մարմիններում տեսչական ստուգման արդյունքում բացահայտված խախտումների համար պատասխանատվություն են կրում նրանց ղեկավարությունն ու աշխատակիցները, որը կարող է ազդեցություն ունենալ նաև անձամբ նախարարի աշխատանքի արդյունավետությունը գնահատելու համար: Հետևապես, հսկողությունն ու վերահսկողությունը միանգամայն տարբեր գործառույթներ են, որոնք պետք է իրականացվեն և իրականացվում են բնապահպանության ոլորտը կառավարող տարբեր մարմինների կողմից, ինչը նախկինում այդպես չէր:

Տեսչական բարեփոխումների հիմնական նպատակահարմարությունն այն էր, որ դրանք դուրս բերվեն քաղաքական մարմնի՝ նախարարության կազմից, որպեսզի տեսչական վերահսկողություն իրականացնելիս բացառվի շահերի բախումը և դրանով նվազեցվեն կոռուպցիոն ռիսկերը, քանի որ ստացվում էր, որ նույն նախարարի պատասխանատվության տակ գտնվող մարմնում պետք է ստուգում աներ այդ նույն նախարարության մեկ այլ մարմին: Տեսչության առանձնացումը, սակայն, իր հետ բերեց բազմաթիվ այլ խնդիրներ, քանի որ երկար տարիներ ամբողջ ինստիտուցիոնալ համաարգն ու օրենսդրությունը կառուցված էր այն տրամաբանության մեջ, որ տեսչությունը գտնվում է նախարարության կազմում: Տեսչության և նախարարության հարաբերությունները կանոնակարգող օրենսդրությունը դեռևս հարմարեցված չէ նոր իրողությունների հետ, ինչը աշխատանքային պրակտիկայում բերում է լուրջ հակասությունների ու միջգերատեսչական լարվածության: Դա նաև կարող է իրավական վեճի հիմք հանդիսանալ այլ տնտեսվարողների համար, որոնց գործունեությունը պայմանավորված է բնապահպանության նախարարության կողմից տրամադրվելիք այս կամ այն թույլտվության հետ: Օրինակ, տեսչությունը չի կարող ստուգման արդյունքում ուժը կորցրած կամ անվավեր ճանաչել նախարարության կողմից տրված ջրօգտագործման թույլտվությունը կամ փորձաքննական եզրակացությունը, դրա համար տեսչության ղեկավարը պետք է միջնորդագրով առաջարկություն անի նախարարին:

Ամուլսարի հանքավայրում իրականացված ստուգման արդյունքում վեր հանված խախտումների հիմքով տեսչության ղեկավարը հենց այդպես էլ վարվեց՝ բնապահպանության նախարարին առաջարկելո ուժը կորցրած ճանաչել հանքավայրիը շահագործող ընկերությանը տրված ՇՄՄԱԳ փորձաքննական եզրակացությունը, ինչն ի վերջո նախարարի կողմից մերժվեց: Սրանով, փաստացիորեն, բնապահպանության նախարարը հրաժարվեց ճանաչել տեսչական ստուգման արդյունքները և որոշում ընդունեց սեփական նախաձեռնությամբ իրականացված ուսումնասիրության արդյունքում: Միևնույն ժամանակ, օրենսդրությամբ սահմանված չէ մեխանիզմ, որը նախարարին լիազորի սեփական հրամանի հիման վրա ստեղծել աշխատանքային խումբ, այն գործուղել մի վայր, որտեղ արդեն իսկ իրականացվել է տեսչական ստուգում և այնտեղ լրացուցիչ ուսումնասիրություն իրականացնել, ապա դրա արդյունքներով որոշել փորձաքննական եզրակացությունն ուժը կորցրած ճանաչելու հիմքերի առկայության հարցը: Ստացվում է մի իրավիճակ, երբ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով իրականացված տեսչական ստուգման արդյունքները վերագնահատվում են մի մարմնի կողմից, որը չունի այդպիսի գործառույթ իրականացնելու իրավական հիմք: Միևնույն ժամանակ, տեսչությունն էլ չունի լիազորություն ինքնուրույն ուժը կորցրած ճանաչել նախարարության կողմից ընդունված փաստաթուղթը: Այս խնդիրը չկար, երբ տեսչությունը գտնվում էր նախարարության կազմում, քանի որ ցանկացած պարագայում որոշումն ընդունում էր նախարարը: Այժմ, երբ մարմիններն առանձնացված են, անհրաժեշտություն է առաջանում հստակեցում մտցնել նաև գործող օրենսդրության մեջ՝ հաշվի առնելով տեսչության և նախարարության հարաբերություններում վերահսկողի ու վերահսկվողի ինստիտուցիոնալ բնույթը:

 Լիազորությունների տարանջատման հարցում էական է նաև այն, թե ի՞նչ պարտավորություններ կարող են առաջանալ տեսչության համար, երբ նախարարությունը դիմում է տեսչությանը՝ որոշակի ոլորտներում տեսչական ստուգում իրականացնելու առաջարկությամբ՝ հստակ նշելով ստուգման ենթակա հարցերի շրջանակը: Այդ իրավունքը նախարարությոնն ունի, սակայն այս պարագայում չկա հստակ իրավական կարգավորում, թե ի՞նչ ժամկետներում պետք է տեսչությունը այդ պրոցեսն ավարտին հասցնի, քանի որ երբեմն պահանջվում է իրականացնել մասսայական ստուգում (օրինակ՝ միանգամից 189 փոքր ՀԷԿ-երում կամ մի քանի մետաղական հանքավայրերում, որոնք երկար ժամանակ ու ռեսուրսներ են պահանջում):

Ճիշտ է, նախարարության և տեսչության հարաբերությունները սուբորդինացիոն բնույթի չեն, սակայն իր նոր կարգավիճակով տեսչությունն իր վերահսկողական գործառույթների շրջանակներում ունի որոշակի վարչահրամայական վերադասություն, քանի որ կարող է ընդհուպ արգելել ստուգվող մարմնի որևէ գործառույթ: Օրինակ՝ «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի՝ ստուգման ենթարկված մասնաճյուղին արգելել հատատեղերի տրամադրումը կամ հանձնարարական տալ՝ չեղարկելու արդեն իսկ տրված անտառահատման տոմսը: Այս դեպքում ևս փաստ չէ, որ ՊՈԱԿ-ը կկատարի տրված հանձնարարականը, քանի որ այն գտնվում է այլ պետական մարմնի՝ նախարարության ենթակայության տակ և մեկ այլ պետական մարմին՝ տեսչությունը չունի ՊՈԱԿ-ի նկատմամբ վերադասության կարգավիճակ: Հարցն օրենսդրորեն կարգավորված չէ: 

 

Քաղաքական և վարչական մարմինների առանձնահատկությունները.

Վերջին ժամանակներս բնապահպանական տեսչությանմասին խոսելիս գործող կավարության տարբեր ներկայացուցիչներ՝ ընդհուպ մինչև փոխվարչապետը, հաճախ հարցականի տակ էին դնում, թե արդյո՞ք տեսչությունը գործել է իր լիազորությունների շրջանակներում: Կարծում եմ, այս մոտեցման պատճառը կարող է լինել այն, որ այդ պաշտոնյաները կառավարման համակարգի իրավական նրբություններին հավուր պատշաճի չեն տիրապետում: Գուցե զբաղվածության կամ մեկ այլ պատճառով այս պաշտոնյաները նաև չեն հասցրել ուսումնասիրել տեսչական բարեփոխումների գործընթացը, ինչպես նաև վարչական և քաղաքական պաշտոնների տարբերության և դրանց իրավական բնութագրի վերաբերյալ ևս կարելի էր փոքր-ինչ ավելի տեղեկատվության տիրապետել: Կառավարության ու մասնավորապես բնապահպանության նախարարության պաշտոնյաները կարծես ևս պատրաստ չեն ամբողջովին ընկալել, որ կառավարությունն այլևս վերադաս չէ տեսչական մարմինների նկատմամբ, այլ ընդհակառակը՝ ոլորտային նախարարություններն անգամ իրենք են որոշակիորեն հաշվետու տեսչություններին: Ի թիվս օրենսդրական անկատարության, առօրեական աշխատանքային փոխհարաբերություններում ևս առաջանում են միջգերատեսչական անհամաձայնություններ: Մասնավորապես բնապահպանության նախարարությունը իներցիայի ուժով դժվարանում է ընկալել, որ տեսչությունը կառավարության մաս չէ, այն վարչական մարմին է ու ենթարկվում է բացառապես օրենքին: Այն չի կրում քաղաքական պատասխանատվություն կառավարության կամ նախարարության գործունեության համար և պարտավոր չէ իր աշխատանքները սինխրոնիզացնել կառավարության կամ նախարարության որդեգրած քաղաքաքականությունների հետ:  

Այսպես, ի տարբերություն նախարարության, որը քաղաքական մարմին է և որպես կառավարության մաս կարող է քաղաքական որոշումներ կայացնել, տեսչությունն օրենսդրությամբ օժտված և պարտավորված է իր գործունեությունը կազմակերպել՝ բացառապես օրենսդրության նորմերի վրա հիմնվելով: Այլ կերպ ասած, եթե օրենսդրություխում է, որ ստուգման արդյունքում բացահայտված խախտումների հիման վրա օրինակ՝ Քաջարանի հանքավայրի գործունեությունը պետք է դադարեցվի, ապա տեսչական մարմինը պարտավոր է այդպիսի որոշում ընդունել՝ նույնիսկ եթե դա կարող է առաջացնել սուր սոցիալական խնդիր: Կառավարությունը չի կարող տեսչությանը հրահանգել այլ բան, սակայն կառավարությունը կարող է սեփական պատասխանատվությամբ որդեգրել այդ հարցի վերաբերյալ քաղաքական դիրքորոշում, որը հետագայում իրավական ձևակերպում պետք է ստանա և վարչապետի հանձնարարականով տրվի տեսչության ղեկավարին: Քանի որ տեսչության ղեկավարի վերադասը միայն վարչապետն է, միայն նա կարող է տեսչության ղեկավարին պարտադիր կատարման ենթական հանձնարարականներ տալ, բայց ոչ քաղաքական մարմինը՝ կառավարությունը: Այս առումով կարծում եմ ճիշտ կլիներ նաև տեսչության կարգավիճակը փոխել՝ այն դարձնելով վարչապետին ենթակա մարմին, ոչ թե կառավարությանը: Թեև վարչապետը կառավարության գլուխն է, սակայն կառավարությունն ինքը, որպես կոլեկտիվ պատասխանատվությամբ մարմին, տեսչության նկատմամբ որևէ վերադասությամբ օժտված չէ:

Տեսչության՝ որպես վարչական մարմնիլիազորությունների իրականացման գործընթացում առաջանում է ևս մեկ անհամաձայնություն բնապահպանության նախարարության հետ: Ինչպես նշվեց, տեսչությունն իր վերահսկողական գործառույթներն իրականացնելիս պարտավոր է առաջնորդվել բացառապես օրենքով, և ոչ թե, օրինակ՝ նախարարության կողմից տրամադրված թույլտվությունների պայմաններով: Հատկապես մասնավոր տնտեսվարողների մոտ ստուգումներ անցկացնելիս առաջանում են շատ նուրբ իրավական հարցեր: Օրինակ, երբ ստուգման արդյունքում պարզվում է, որ տնտեսվարողը ջուրն օգտագործում է օրենքով սահմանված սահմանային թույլատրելի շեմից ավելի, սակայն նախարարության կողմից իրեն տրված ջրօգտագործման թույլտվությամբ սահմանված չափաքանակները պահպանված են, տեսչությունը կանգնում է լուրջ իրավական կազուսի առաջ: Ստացվում է, որ տեսչությունը, առաջնորդվելով օրենքի պահանջներով, պարտավոր է խախտում արձանագրել, քանի որ փաստացի գործունեությամբ խախտվում են օրենսդրության նորմերը, սակայն այդ չափաքանակն ամրագրված է այդ թույլտվությունը տրամադրելու լիազորություն ունեցող մեկ այլ պետական մարմնի՝ նախարարության կողմից: Այս պարագայում տնտեսվարողին տուգանելու դեպքում գործը կարող է տեղափոխվել դատարան, որտեղ տեսչությունը միանշանակ կպարտվի, քանի որ տնտեսվարողը պարտավոր չէ պատասխանատվություն կրել պետական մարմինների սխալի համար: Թեև ակնհայտ է, որ այդպիսի թույլտվություններ ստանալու դեպքում առկա է կոռուպցիոն գործարքի հիմնավոր կասկած, մանավանդ որ այդ դեպքերը համատարած են: Սակայն դա արդեն տեսչության գնահատելիքը չէ, փաստացի տեսչությունը պարտավոր է արձանագրել խախտում, սակայն տուգանել չի կարող, և պետք է միջնորդագրով նախարարությանն առաջարկի վերանայել թույլտվության պայմանները՝ դրանք համապատասխանեցնելով օրենսդորւթյան պայմաններին: Այստեղ էլ բախվում ենք նույն փակուղու առաջ, երբ նախարարությունը չունի իրավական պարտավորվածություն տեսչական ստուգման արդյունքների հիման վրա վերանայելու իր տված թույլտվության պայմանները: 

Ամփոփելով կարելի է նշել, որ վերլուծված ինստիտուցիոնալ և օրենսդրական խնդիրները հանգեցնում են բնապահպանական ոլորտում կառավարման լուրջ ճգնաժամի: Այդ բացերը ոչ միայն միջգերատեսչական լարվածության, այլ շատ կոնկրետ իրավական հետևանքներ կարող են առաջացնել, երբ տեսչության ընդունած ակտը վարչական դատարանում վիճարկելիս Ամուլսարի հանքավայրը շահագործող ընկերությունը հիմնվում է բնապահպանության նախարարության՝ տեսչությանը հակադրվող դիրքորոշումների վրա: Այդ պատճառով պետք է հնարավորինս արագ ավարտին հասցնել տեսչական բարեփոխումների ծրագիրը՝ լրամշակելով բնապահպանության ոլորտի կառավարումն իրականացնող երկու հիմնական մարինների՝ բնապահպանուայն նախարարության և տեսչության գործառույթները և դրանց համար անհրաժեշտ իրավական բազան:

 

 

 

 

 

 

0 Comments

Add new comment

Add new comment